Biblioteka jako “WIR SŁOWA” – miejsce, w którym spotykają się miłośnicy literatury, nauki i kultury. Tak jak książka i architektura są uniwersalnymi formami opowieści, tak nowa Biblioteka Miejska w Rzeszowie stanie się przestrzenią, która inspiruje, angażuje zmysły i stanowi przestrzeń odkrywania.

Zlokalizowana przy Alei Józefa Piłsudskiego, pomiędzy gmachem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego a Zespołem Szkół nr 1 im. Ambrożego Towarnickiego, Nowa Biblioteka stanie się celowym łącznikiem pomiędzy tymi instytucjami. Jej bryła, wydobywająca kontekst urbanistyczny, otworzy się na nowoczesny dialog z miastem – podkreślając rytm istniejących drzew wzdłuż alei, wytworzy zielony bufor, zaprosi do wejścia poprzez zaprojektowaną, rozłożystą horyzontalność o czytelnych granicach.

Główne wejście celowo odsunięte od ruchliwej i głośnej arterii, przeniesie punkt ciężkości na spokojniejszą, południowo-wschodnią część działki, od strony centrum. Ta lokalizacja zapewni potrzebną ciszę, harmonię oraz komfort odwiedzającym, wprowadzając ich w atmosferę tak potrzebnego skupienia, jeszcze przed przekroczeniem progu budynku. Kluczową rolę spełni tu strefa wyciszenia, promenada wzdłuż gmachu Urzędu Marszałkowskiego, która sprzyja stopniowemu przejściu z miejskiego zgiełku do zacisznego świata biblioteki. Subtelny, ale wyznaczony portal wejściowy wzmacnia otwarty i przyjazny charakter obiektu, zapraszając do wspólnego odkrywania.

Forma budynku oparta na spiralnym układzie (wiru), który łagodnie prowadzi odwiedzających od parterowego holu aż po taras na dachu. Platformy wznoszą się stopniowo, tworząc narracyjną podróż po świecie wiedzy i idei, a zewnętrzny zielony pierścień oplatający budynek wprowadza ogrody na wyższe kondygnacje, zapewniając kontakt z naturą i widok na miasto.

Wir Słowa - Biblioteka Nowa w Rzeszowie

3 marca 2026 r., Krajowa Izba Odwoławcza (KIO) wydała wyrok w sprawie konkursu na Bibliotekę Nową w Rzeszowie - praca konkursowa przygotowana przez nasze konsorcjum Kengo Kuma & Associates i Schick Architekci by TKHolding, zdobyła w nim I miejsce.

KIO rozpoznała odwołanie wniesione przez WXCA i oddaliła je w całości. W trakcie trzech rozpraw strona odwołująca przedstawiła obszerne, wielostronicowe stanowisko oraz wielogodzinne wystąpienia - również w obecności mediów. Żaden z postawionych zarzutów nie został uwzględniony. KIO potwierdziło tym samym, że rozstrzygnięcie konkursu pozostaje w mocy, a nasze zwycięstwo stało się prawomocne. Co istotne, sprawę rozpatrywało trzech arbitrów, a nie jak zazwyczaj - jeden. To dodatkowo podkreśla siłę werdyktu.
Dla nas była to także okazja, żeby przed Izbą wyjaśnić zarówno pojawiające się w niektórych publikacjach przekłamania dotyczące tego projektu oraz przedstawić pełną, merytoryczną odpowiedź w zakresie: dostępności, bezpieczeństwa pożarowego, urbanistyki, akustyki oraz technologii biblioteki. Z uwagi na trwające postępowanie nie komentowaliśmy szeroko tych kwestii wcześniej. Dziś możemy natomiast jasno powiedzieć: projekt jest zgodny z regulaminem i przepisami prawa, jest jak najbardziej wykonalny zarówno pod względem konstrukcji,  bezpieczeństwa pożarowego, akustyki czy technologii biblioteki, jak również spełnia przepisy w zakresie dostępności. Wszelkie inne twierdzenia były bezpodstawne. 

Warto przypomnieć, że nasz projekt zyskał jednomyślne potwierdzenie (11 na 11 sędziów) zgodności z regulaminem i przepisami (co wynika z protokołów). 6 z 11 sędziów konkursu przynależy do SARP, 3 kolejnych to uprawnieni konstruktorzy. Zgłoszone po naszej wygranej votum separatum nie jest wyjątkową sytuacją - w przeszłości wielokrotnie takie zdania odrębne miały miejsce i jest to procedura powszechnie uznana za standardową, jednak nie mającą wpływu na wynik konkursu. Jak relacjonuje wyrok KIO sam Zamawiający - głos odrębny “był indywidualnymi i subiektywnymi stanowiskami sędziów niezadowolonych z werdyktu”.
W debacie publicznej pojawiło się pytanie, czy budowanie Biblioteki Nowej w dobie cyfryzacji w ogóle ma sens?
Odpowiedź jest prosta - nie tak rozumiemy dzisiaj bibliotekę. Biblioteka w tych czasach nie może być regałem na książki - musi kusić, zachęcać i przyciągać. Współczesne obiekty tego typu łączą ze sobą różne funkcje, aby wyciągać z domów i galerii handlowych. Taka ma być właśnie Biblioteka Nowa - sama biblioteka powierzchniowo zajmuje w niej około 40%, natomiast większa część, bo aż 60% to sale wielofunkcyjne, zespół sal konferencyjnych, zespół sal muzycznych i przestrzeń gastronomiczna. Przedmiotem konkursu było zaprojektowanie przestrzeni spotkań - salonu miejskiego - właściwego dla dzisiejszych czasów. W naszym projekcie najważniejszy jest człowiek, dlatego pomieszczenia są skąpane w naturalnym świetle, podobnie zresztą jak obiekty referencyjne przytoczone w Regulaminie. W przeciwieństwie do klasycznej czytelni, pogrążonej w ciszy i mroku, rozświetlonej jedynie lampkami na stołach (takie przestrzenie, bez okien, proponowała praca, która zajęła 2. miejsce). Nasz projekt wypełniony jest naturalnym światłem, osadzony w otoczeniu zieleni na zielonych dachach i linearnym parku. To budynek, w którym można usiąść w każdym jego miejscu. Który jest otwarty, dostępny i czytelny - również dlatego, że jego układ pozwala intuicyjnie zorientować się w przestrzeni. Wystarczy wejść do lobby, spojrzeć w górę Wiru i od razu wiadomo dokąd się zmierza. Dlatego to inna filozofia projektowania. To właśnie wielofunkcyjność i nowe podejście do projektowania tego typu obiektów sprawia, że jest to inwestycja, która wzbogaci ofertę Rzeszowa dla mieszkańców miasta i regionu. Jednocześnie liczymy, że zgodnie z założeniami konkursu stanie się ona wizytówką miasta.
I wreszcie: w tej koncepcji chodzi również o doświadczenie.
Przebywanie w budynku ma być przygodą, historią, przeżyciem - celowo zaprojektowanym bodźcem. Architektura ma tu być czymś więcej niż spełnieniem programu funkcjonalnego.
Dzisiejsze społeczeństwo - zwłaszcza młodsze - często nie sięga po książki spontanicznie. Instytucje kultury na całym świecie odpowiadają na to architekturą, która przyciąga i buduje nawyk bycia w miejscu. Dobrym przykładem jest biblioteka Oodi w Helsinkach: najwyższy, pełen światła poziom stał się przestrzenią, do której młodzi ludzie wchodzą także po to, żeby doświadczyć miejsca, zrobić zdjęcie, nagrać relację opublikowaną później w social mediach. Nie siedzą w domach. Przy okazji obcują z literaturą, widzą innych, integrują się, uczą się wspólnoty. Ten aspekt bywa pomijany w dyskusjach, a to jest istotna część współczesnego myślenia o bibliotece jako instytucji publicznej.
Nad projektem pracował międzynarodowy zespół (Japonia / Polska / Dania / Wielka Brytania / Szwajcaria), a rozwiązania były konsultowane i opiniowane przez uznanych ekspertów branżowych. W najbliższym czasie chętnie pokażemy więcej kulis i konkretów - w formie spokojnych, rzeczowych materiałów na naszych kanałach.
A nieco więcej o samym konkursie powiemy na dniach w rozmowie, do której zaprosiła nas Redakcja propertydesign.pl.
Wiemy, że ta sprawa wywołała sporo emocji, a w przestrzeni publicznej pojawiały się skróty myślowe, jednostronne tezy oraz nieprawdziwe informacje i nieuzasadnione zarzuty. Tym bardziej dziękujemy wszystkim, którzy ufali naszej koncepcji, wspierali nas i trzymali kciuki.
Dziękujemy naszym polskim i zagranicznym Partnerom, na czele z Kengo Kuma, który osobiście nadzorował ten projekt i wziął za niego odpowiedzialność oraz cały zespół w Tokio Kengo Kuma& Associates. Cieszymy się, że wspólnie stworzymy wyjątkowy, wizjonerski obiekt, który przyniesie dumę i satysfakcję wszystkim zaangażowanym, a przede wszystkim miastu i jego mieszkańcom.
To dopiero początek dalszej pracy. Teraz czas rzucić się w Wir Pracy.
Autorzy:

• Zespół Kengo Kuma & Associates - Tokio, Japonia: Kengo Kuma and Associates, Marcin Sapeta , Nicolas Cazali, Olga Skrbeńska, Polina Kazakevich, Victoria Boutroux, Hidde Dijkstra, Zishen Pan, PeiJu Lin
• Zespół Schick Architekci by TKHolding TKHolding - Architecture • BIM • VR, Polska: Andrzej Truszczyński, Paweł Kobierzewski, Maciek Obszanski, Dominik Kowalski, Patryk Prychodko, Kamil Kowalski, Natasza Ścibisz
• Zespół Buro Happold - Berlin, Niemcy: Gencay Tatlidamak (Sustainability Director Germany), Jan Cieśla, Florian Forester, Kitty Walker, Martin Strewinski, Peter Goff, Sabine Mueller, Ulrich Zimmermann
• Zespół MASU Planning - Kopenhaga, Dania: Gauthier Durey, Sune Oslev
• Zespół Structured Environment - Londyn, UK / Tokio, Japonia: Alan Burden, Maria Mas Sanahuja, Midori Hashimoto, Shunsuke Soda, Ayano Miyamura, Satoko Hayakawa, Michel Serer, Takumi Ogita, Hiroki Osonai
• Zespół Kin Creatives - Spalding, UK: Phil, Ted 
• Zespół Häring Timber Technology AG - Szwajcaria: Sérgio Lucas, David Häing, Franz Krause, Julien Bricola
• Zespół prawny: Kancelaria Radcy Prawnego Adam Głocki: Adam Głocki i Małgorzata Głocka
• Wsparcie wizerunkowo/komunikacyjne: Instytut Publico

oraz wielu innych rzeczoznawców, inżynierów środowiska, akustyków, grafików i innych ekspertów, którzy wspierali nas w trakcie całego procesu nad tym projektem, za co chcielibyśmy szczególnie dziś podziękować.

Post Scriptum:
Na temat zwycięskiej koncepcji „Wir Słowa” wypowiedzieli się międzynarodowi eksperci najwyższej rangi, prezentując swoją aprobatę, uznanie i pozytywne opinie. Wśród ekspertów i instytucji, którzy zabrali w ten sposób głos są m.in.:

• Dziekan Wydziału architektury i urbanistyki Massachusetts Institute of Technology (MIT - założony w 1861 r. w Cambridge USA) - zwycięzcy najbardziej prestiżowych rankingów uczelni technicznych w tym: QS World University Ranking, QS Subject Rankings, Times Higher Education, Ranking Szanghajski,
• dwaj kuratorzy Biennale Architektury w Wenecji,
• były dyrektor muzeum designu w Londynie,
• urbanista i architekt, autor Francuskiej Biblioteki Narodowej w Paryżu (Bibliothèque nationale de France - BnF), za projekt której został uhonorowany prestiżową Nagrodę Miesa van der Rohe w 1996 roku najważniejsza nagroda architektoniczna Unii Europejskiej 
• Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych START ogólnopolski związek sportowy, który jako organizacja pozarządowa zrzesza kluby sportowe, związki sportowe i inne podmioty prowadzące działalność na rzecz rozwoju sportu osób z niepełnosprawnościami w Polsce, w tym szczególności osób z niepełnosprawnością ruchową.
• profesor Wydziału Projektowania Uniwersytetu Minnesoty, członek FAIA i RIBA 
• Dziekan Wydziału Architektury jednej z pięciu najbardziej prestiżowych uczelni na świecie, który poprosił o anonimowość (jego afiliacja akademicka znana jest arbitrom KIO).